Boğaz ağrısı, udqunma çətinliyi və tez-tez təkrarlanan infeksiyalar bir çox insanın həyat keyfiyyətini aşağı salan ciddi problemlərdir.
Xalq arasında “boğaz əti” kimi tanınan damaq badamcıqlarının (tonzillərin) iltihabı bəzən konservativ müalicə ilə sağalmır. Bu hallarda ən effektiv həll yolu tonzillektomiya əməliyyatı hesab olunur.
Bu məqalədə tonzillektomiyanın nə olduğunu, hansı hallarda zəruri hesab edildiyini və əməliyyatdan sonrakı dövrdə pasiyentləri nələrin gözlədiyini detallı şəkildə izah edəcəyik.
Tonzillektomiya nədir?
Tonzillektomiya – damaq badamcıqlarının cərrahi yolla tamamilə çıxarılması prosedurudur. Badamcıqlar immunitet sisteminin bir parçası olub, ağız və burun yolu ilə bədənə daxil olan bakteriya və viruslara qarşı ilk baryer rolunu oynayır.
Lakin bəzi hallarda bu orqanlar öz funksiyasını itirir və özü bir infeksiya mənbəyinə çevrilir.
Tonzillektomiya əməliyyatı hansı hallarda keçirilməlidir?
Hər boğaz ağrısı əməliyyat demək deyil. Lakin müəyyən tibbi göstərişlər yarandıqda, həkim bu müdaxiləni tövsiyə edir:
- Xroniki Tonzillit: İldə 7 dəfədən çox, son iki ildə hər il 5 dəfə və ya son üç ildə hər il 3 dəfə təkrarlanan kəskin tonzillit epizodları.
- Yuxu Apnesi (Nəfəs kəsilməsi): Böyümüş badamcıqlar yuxu zamanı tənəffüs yollarını bağlayaraq xoruldamağa və nəfəsin dayanmasına səbəb olur.
- Peritonzilyar Abses: Badamcıq ətrafında irin yığılması və bunun təkrarlanması.
- Tonzillolit (Badamcıq daşları): Badamcıq boşluqlarında yığılan və pis qoxuya səbəb olan ağ kütlələrin dərmanla müalicə olunmaması.
- Şiş Şübhəsi: Badamcıqlardan birinin digərinə nisbətən asimmetrik şəkildə böyük olması.
Əməliyyata hazırlıq mərhələsi
Tonzillektomiya əməliyyatı planlaşdırılarkən pasiyent bir neçə mərhələdən keçir:
- Qan Analizləri: Pasiyentin laxtalanma göstəriciləri və ümumi sağlamlıq vəziyyəti yoxlanılır.
- Dərmanların tənzimlənməsi: Aspirin və digər qan durulducu dərmanların istifadəsi əməliyyatdan ən az 1 həftə əvvəl dayandırılmalıdır.
- Aclıq rejimi: Əməliyyat ümumi anesteziya altında keçirildiyi üçün prosedurdan 6-8 saat əvvəl yemək və su qəbulu dayandırılmalıdır.
Əməliyyat necə icra olunur?
Müasir təbabətdə tonzillektomiya bir neçə üsulla həyata keçirilə bilər. Ən çox istifadə olunan metodlar bunlardır:
1. Klassik (Soyuq Bıçaq) Metodu
Badamcıqlar skalpel vasitəsilə ayrılır. Bu metod uzun illərdir sınaqdan keçmiş, etibarlı üsuldur. Qanaxma tikiş və ya elektrokauterlə dayandırılır.
2. Termal Svayp (Thermal Welding)
Bu metodda toxumalar istilik enerjisi ilə həm kəsilir, həm də damarlar bağlanır. Qanaxma minimuma endirilir və əməliyyat müddəti qısalır.
3. Plazma (Coblation) Texnologiyası
Aşağı temperaturlu radio-tezlik enerjisindən istifadə edilir. Ətraf toxumalara zərər vermədən badamcıqlar xaric olunur. Əməliyyatdan sonrakı ağrı bu metodda daha az olur.
Əməliyyatdan sonra sağalma dövrü
Sağalma müddəti adətən 10-14 gün davam edir. Uşaqlarda bu proses daha sürətli, böyüklərdə isə bir qədər ağrılı keçə bilər.
İlk 24 saat
Əməliyyatdan sonra pasiyent bir neçə saat müşahidə altında saxlanılır. İlk gün bol maye qəbulu və dondurma kimi soyuq qidalar tövsiyə olunur. Soyuq, damarları daraldaraq qanaxma riskini azaldır.
Qidalanma Rejimi (Pəhriz)
Sağalma dövründə boğazda yaranan ağ qabıqların (fibrin təbəqəsi) zədələnməməsi üçün yumşaq pəhriz vacibdir:
- Yeyilməli olanlar: Püre, yoqurt, ilıq şorbalar, pudinq, qaynadılmış yumşaq tərəvəzlər.
- Qadağandır: Acı, turş, qızardılmış, sərt qidalar (çörək qabığı, çips), qazlı içkilər.
Ola Biləcək Risklər və Fəsadlar
Hər bir cərrahi müdaxilədə olduğu kimi, tonzillektomiyanın da müəyyən riskləri var:
- Qanaxma: Əməliyyatdan dərhal sonra və ya 7-10-cu günlərdə (qabıq tökülən zaman) yarana bilər.
- İnfeksiya: Nadir hallarda görülür, yüksək qızdırma ilə müşayiət olunur.
- Anesteziya reaksiyaları: Müasir anesteziya üsulları ilə bu risk minimumdur.
Tez-tez Verilən Suallar (FAQ)
1. Tonzillektomiya əməliyyatı üçün ən uyğun yaş hansıdır?
Əməliyyat adətən 3 yaşından yuxarı uşaqlarda aparılır. Lakin yuxu apnesi kimi təcili hallar varsa, daha erkən yaşlarda da icra edilə bilər. Böyüklər üçün yaş məhdudiyyəti yoxdur.
2. Boğaz əti əməliyyatından sonra səs dəyişirmi?
Xeyr, tonzillektomiya səsin keyfiyyətinə mənfi təsir göstərmir. Əksinə, badamcıqları çox böyük olan insanlarda əməliyyatdan sonra “burunda danışma” hissi itir və səs daha aydın olur.
3. Əməliyyatdan sonra immunitet zəifləyirmi?
Xeyr. Elmi araşdırmalar göstərir ki, badamcıqların çıxarılması ümumi immuniteti zəiflətmir. Bədəndə digər limfa düyünləri və toxumalar bu funksiyanı tamamilə öz üzərinə götürür.
4. Boğaz əti yenidən böyüyə bilərmi?
Damaq badamcıqları (tonzillər) tamamilə çıxarıldıqda onların yenidən böyüməsi mümkün deyil. Lakin burun əti (adenoid) bəzi hallarda, xüsusən kiçik yaşlı uşaqlarda qismən bərpa oluna bilər.
5. Tonzillektomiya əməliyyatı neçə dəqiqə çəkir?
Prosedur adətən 20-40 dəqiqə davam edir. Hazırlıq və ayılma müddəti ilə birlikdə pasiyent təxminən 1.5-2 saat əməliyyat blokunda qalır.
Tonzillektomiya əməliyyatı, xroniki boğaz infeksiyalarından və tənəffüs çətinliyindən əziyyət çəkən pasiyentlər üçün həyat xilas edici bir prosedur ola bilər.
Müasir texnologiyalar sayəsində bu əməliyyat artıq daha qısa müddətdə və daha az ağrı ilə nəticələnir. Düzgün pəhriz və həkim tövsiyələrinə əməl etməklə, qısa müddətdə normal həyata qayıtmaq mümkündür.
Əgər siz də tez-tez təkrarlanan boğaz ağrılarından şikayətçisinizsə və ya yuxu zamanı nəfəs darlığı yaşayırsınızsa, mütləq mütəxəssis bir LOR (qulaq-burun-boğaz) həkiminə müraciət edin.
Qeyd: Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.
